De neo-klassieke economen die de afgelopen eeuw aan het roer stonden zagen duurzame energie vooral als duur.

Moderne economen hebben echter steeds meer oog voor de manieren waarop duurzame energie tot meer welvaart leidt en dat versnelt de energierevolutie.

Keynes was niet alleen een van de meest invloedrijke economen, hij was ook iemand die de zaken graag helder benoemde. Het citaat illustreert waarom het belangrijk is dat economen en politici een goed beeld hebben van duurzame energie.

Het bovenstaande citaat wordt vaak aangehaald door Beinhocker, een invloedrijke adviseur en auteur die de economie wil moderniseren. De neo-klassieke economie die nu nog dominant is gaat er vanuit dat iedere zakenman en iedere consument een perfect inzicht heeft in de wereldwijde markt. Bovendien gaat zij ervan uit dat economische systemen automatisch naar evenwicht streven. Met die aannames kunnen neo-klassieke economen geavanceerde berekeningen maken. Helaas zijn de aannames aantoonbaar onjuist. Zelfs simpele spelletjes (zoals het bierspel) zijn in staat om dat te illustreren.

Beinhocker stelt voor om economische systemen te zien als ecosystemen die evolueren. (Ook hier is er dus sprake van de natuur als inspiratiebron.) Een meer formele naam is "complexe adaptieve systemen" of afgekort CAS.

Een bekend voorbeeld van een CAS is de mierenhoop.De werking van een mierenhoop is onmogelijk te berekenen. Hij blijkt echter verbazend simpel te simuleren. Op een computer kunnen we bijvoorbeeld relatief eenvoudig een zeer realistisch aandoende mierenhoop maken. Dat doen we door een aantal "digitale mieren" te scheppen die aan simpele in de praktijk geobserveerde gedragsregels voldoen. Als we die mieren vervolgens loslaten in een "digitale bos" ontstaat bijna vanzelf een mierenhoop.

Sinds we op de computer allerlei natuurlijke systemen zo kunnen simuleren laten we deze methodiek ook steeds vaker los op sociale systemen en dit is ook precies wat Beinhocker bepleit. Op die manier is bijvoorbeeld ook de huidige economische crisis makkelijker te begrijpen.

De neo-klassieke benadering is in essentie een perfectionistische benadering die de werkelijkheid in een volkomen rationeel en volledig begrepen wiskundig model wil vatten. Waar dat niet lukt moet niet het model maar de werkelijkheid wijken. Mensen als Beinhocker pleiten op overtuigende wijze voor een benadering die om kan gaan met onze chaotische wereld en onze chaotische menselijke natuur. Op die manier laat de werkelijkheid zich veel overtuigender benaderen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat critici als Paul Krugman en James Buchanan steeds meer gehoor krijgen. Zelfs het nobelpprijscomite lijkt met de keuze voor de meer empirische econome Olina Ostrom haar bakens te verzetten.

Maar er is meer aan de hand en dat wordt geillustreerd in de onderstaande figuur. (Klik hier voor een grote versie en hier voor de studie.)

De figuur illustreert zogenaamde klikpaden op de sites van de grote wetenschappelijke uitgevers. Simpel gezegd is hieruit af te lezen in hoeverre wetenschappers in een bepaald vakgebied kennis nemen van andere vakgebieden.

Economen blijven goed op de hoogte van ontwikkelingen op het gebied van andere sociale wetenschappen zoals rechten, sociologie en politicologie. Maar psychologie (vooral de klinische tak), ecologie en cleantech zijn in op deze kaart mijlenver van de economische wetenschap verwijdert. Toch hebben ze de economie veel te melden:

• Psychologie
  Neo-klassieke economen gaan ervan uit dat geld gelukkig maakt en dat iedereen even blij is met een euro extra. Vanuit de pscyhologie weten we echter dat het marginaal nut van een euro extra snel minder wordt als je meer verdient. Simpel gezegd: voor iemand die van 1 euro per dag moet rondkomen levert een extra euro enorm veel geluk op maar voor iemand die van duizend euro per dag moet rondkomen levert honderd euro per dag nauwelijks extra geluksbeleving op. Dat levert een rationele onderbouwing op voor de herverdeling van inkomen en inderdaad blijken mensen in landen met kleinere inkomensverschillen gelukkiger dan in landen met grote inkomensverschillen. Zelfs de rijken (die meer belasting betalen) waarderen blijkbaar het feit dat ze minder geconfronteerd worden met de schrijnende armoede van hun naaste. Voor een duurzame wereld is dat van groot belang omdat welvarende mensen meer open staan voor ondermeer geboortebeperking, duurzame landbouw en natuurbehoud. (De economische stroming die inzichten uit de psychologie tracht te incorporeren noemen we overigens happiness economics.)
• Ecologie
  De economie gaat ervan uit dat een groter bruto nationaal produkt altijd beter is. Maar hoe zit het met een oorlog waarmee een land in puin gelegd wordt? Of hoe zit het met ontbossing waarmee een regenwoud verdwijnt? Economen meten in die gevallen wel de opbrengsten in de vorm van extra productie maar niet de schade. De laatste jaren is er echter steeds meer oog voor zogenaamde externe kosten. Dat zijn de kosten die niet ten laste komen van degenen die een economische activiteit ontwikkelen maar die wel ten kostte gaan van de welvaart. Als we die kosten wel meenemen ontstaan er interessante mogelijkheden. Neem de kosten van CO2 uitstoot die sinds kort in de economische modellen worden meegenomen. Circa 20% van alle door de mens uitgestoten CO2 wordt veroorzaakt door het opzettelijk verbranden van regenwoud. De landbouwgrond die dat oplevert brengt echter weinig op en al snel moet er meer regenwoud verbrand worden. Stel dat we de boeren die nu bos verbranden zouden betalen om boswachter te worden... Nu de externe kosten van CO2 worden meegenomen is dit economisch gezien ineens een zeer aantrekkelijke optie. Al met al zijn ecologen steeds beter in staat om de kosten van natuurvernietiging te kwantificeren en nemen economen ze steeds beter mee in hun modellen. Een gevolg daarvan is ondermeer dat het plaatje voor duurzame energie er steeds "economischer" uit ziet.
• Cleantech
  Op deze site treft u verschillende technologische ontwikkelingen aan op het gebied van schone en duurzame energie. In alle gevallen geldt dat deze technologieen vergeleken met fossiele brandstof nog in de kinderschoenen staan. De gelijktijdige ontwikkelingen in informatietechnologie, nanotechnologie, biotechnologie en materiaalkunde (om enkele belangrijke gebieden te noemen) versterken elkaar en leveren een ideale voedingsbodem op voor schone energietechnologie. Economen, zeker voor zover ze werkzaam zijn in de energie, houden nu nog volstrekt onvoldoende rekening met de toekomstige kostenverlagingen die hierdoor te realiseren zijn. Een doelstelling van Cleantech Strategies is dan ook om middels simulaties voor te rekenen dat investeren in duurzame technologie een veel hoger rendement oplevert dan nu vaak wordt aangenomen.